Nowe zasady opieki zdrowotnej dla obywateli Ukrainy – kto nadal otrzyma bezpłatne świadczenia

Na początku marca zmieniły się reguły korzystania z publicznej opieki zdrowotnej przez obywateli Ukrainy – także w Żywcu widać już praktyczne skutki wygaśnięcia tzw. specustawy. Dla części pacjentów oznacza to utrzymanie dotychczasowych praw, dla innych konieczność spełnienia dodatkowych warunków. Poniżej proste wyjaśnienie, kto i na jakich zasadach może liczyć na leczenie finansowane przez publiczne środki.

• Po wygaśnięciu specustawy NFZ zawęża katalog uprawnień
• Jak w praktyce załatwić dostęp do świadczeń i jakie dokumenty trzeba pokazać
• Wyłączenia świadczeń i co z hospitalizacją rozpoczętą przed zmianą przepisów

Po wygaśnięciu specustawy NFZ zawęża katalog uprawnień

Z dniem 5 marca 2026 r. wygasły przepisy, które wcześniej dawały szeroki zakres bezpłatnych świadczeń dla obywateli Ukrainy. Narodowy Fundusz Zdrowia – NFZ – od tego momentu finansuje leczenie tylko wybranym grupom osób. Ogólna zasada jest prosta: pełna ochrona przysługuje tym, którzy legalnie przebywają i pracują w Polsce albo mają inny tytuł do ubezpieczenia.

Osoby, które nadal mają prawo do świadczeń finansowanych przez NFZ, to w szczególności beneficjenci ochrony czasowej z numerem PESEL‑UKR oraz te grupy, które spełniają dodatkowe kryteria:

• osoby pracujące w Polsce lub członkowie ich rodzin, którzy są objęci ubezpieczeniem zdrowotnym;
• beneficjenci ochrony czasowej z PESEL‑UKR, którzy:
  • są ofiarami tortur lub gwałtu,
  • nie ukończyli 18 lat,
  • mieszkają w ośrodku zbiorowego zakwaterowania (na podstawie odpowiedniego zaświadczenia),
  • znajdują się w okresie ciąży, porodu lub połogu.

W sytuacji nagłego zagrożenia zdrowia – np. poważny uraz lub ostre zachorowanie – osoby z ochroną czasową i PESEL‑UKR mają prawo do niezbędnej, niezwłocznej pomocy medycznej.

Jak w praktyce załatwić dostęp do świadczeń i jakie dokumenty trzeba pokazać

Aby skorzystać z bezpłatnego leczenia, pacjent objęty ochroną czasową powinien przedstawić dokumenty potwierdzające uprawnienie. W praktyce oznacza to konieczność okazania:

• dokumentu tożsamości i numeru PESEL‑UKR,
• w zależności od sytuacji:
  • zaświadczenia wydanego przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców – w przypadku ofiar tortur lub gwałtu,
  • zaświadczenia o zamieszkaniu w ośrodku zbiorowego zakwaterowania,
  • dokumentu potwierdzającego ciążę lub okres połogu.

Pacjenci uprawnieni mogą korzystać z podstawowej opieki zdrowotnej również w roli pacjentów spoza listy aktywnej danego lekarza POZ. W razie wątpliwości warto kontaktować się z oddziałem NFZ lub zgłosić się do swojej przychodni – tam pracownicy wyjaśnią, jakie dokumenty są wymagane w konkretnym przypadku. W sytuacji wymagającej natychmiastowej interwencji medycznej pomoc zostanie udzielona bez zwłoki.

Wyłączenia świadczeń i co z hospitalizacją rozpoczętą przed zmianą przepisów

Nowe reguły wyłączają pewne świadczenia z katalogu finansowanego ze środków publicznych. Nie będą refundowane m.in.:

• leczenie uzdrowiskowe i rehabilitacja uzdrowiskowa,
• leczenie niepłodności,
• zabiegi endoprotezoplastyki,
• usunięcie zaćmy,
• leki podawane w ramach programów polityki zdrowotnej Ministra Zdrowia.

Również programy przesiewowe (mammografia, cytologia, kolonoskopia) nie obejmują osób uprawnionych na tej podstawie, chyba że istnieją wskazania medyczne do wykonania badania w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.

Osoby, które rozpoczęły leczenie szpitalne przed 5 marca 2026 r., mogą kontynuować hospitalizację bezpłatnie do zakończenia terapii, jednak nie dłużej niż do 4 marca 2027 r., chyba że uzyskają inny tytuł do świadczeń.

W praktyce dla mieszkańców Żywca i okolic oznacza to konieczność sprawdzenia swojego statusu ubezpieczeniowego – osoby pracujące i odprowadzające składki zachowują prawo do pełnych świadczeń. Osoby objęte ochroną czasową powinny zadbać o komplet dokumentów i w razie potrzeby zwrócić się do odpowiednich instytucji: NFZ oraz Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Przy rejestracji do lekarza POZ warto wcześniej ustalić, jakie dokumenty wymagane są w danej przychodni, aby uniknąć nieporozumień podczas wizyty.

na podstawie: Szpital w Żywcu.