Gajdziorze wracają do Żywiecczyzny. Fundacja szykuje badania i potańcówki

W Żywcu rusza projekt, który nie chce zatrzymać tradycji w gablotach ani na starych fotografiach. Fundacja Górom bierze na warsztat gajdziorzy – dawnych muzykantów, którzy przez lata współtworzyli brzmienie Żywiecczyzny. Przedsięwzięcie rozpisano na dwa lata, ale jego sens wykracza daleko poza kalendarz. Chodzi o to, by muzyka znów zabrzmiała tam, gdzie przez pokolenia była częścią codzienności.

• Dawne granie ma wrócić z archiwów do ludzi
• Potańcówki, warsztaty i nauka gry mają podtrzymać rytm tradycji
• Wspomnienia z rodzinnych szuflad też mogą stać się częścią projektu

Dawne granie ma wrócić z archiwów do ludzi

Fundacja Górom rozpoczyna projekt „Żywieccy Gajdziorze”, czyli szerokie działanie poświęcone dokumentowaniu, edukowaniu i przypominaniu tradycji gry na gajdach wśród Górali Żywieckich. W latach 2026–2027 mają ruszyć badania terenowe, które obejmą historię dawnych muzykantów, repertuar oraz dzieje kapel gajdy–skrzypce.

Z zebranych materiałów powstaną później kolejne formy pracy z odbiorcą – od działań popularyzatorskich po wystawy i zajęcia edukacyjne. To ważne, bo w takich projektach nie chodzi wyłącznie o zapis przeszłości. Równie istotne jest to, czy młodsi muzycy zobaczą w niej coś żywego, własnego i wartego podjęcia.

Potańcówki, warsztaty i nauka gry mają podtrzymać rytm tradycji

W projekcie zaplanowano kilka równoległych działań, które mają przywracać gajdy i skrzypce do codziennego obiegu kultury regionalnej. Najwięcej dzieje się wokół praktyki, a nie teorii.

W ramach przedsięwzięcia przewidziano między innymi:

• naukę gry na gajdach i skrzypcach,
• warsztaty budowy instrumentów,
• wsparcie dla powstawania nowych kapel gajdy–skrzypce,
• kontynuację cyklu Potańcówek przy Dudach,
• rozpoczęcie Potańcówek przy Gajdach,
• szkolne potańcówki tradycyjne dla dzieci i młodzieży.

To właśnie ten fragment projektu może mieć największą siłę oddziaływania. Jeśli młodzi usłyszą tradycyjną muzykę nie z lekcji historii, lecz podczas wspólnego tańca i nauki gry, łatwiej uznają ją za coś własnego, a nie odległego i muzealnego.

Wspomnienia z rodzinnych szuflad też mogą stać się częścią projektu

Fundacja Górom prosi mieszkańców Żywiecczyzny o współpracę. Jeśli w domowych zbiorach są fotografie, nagrania, dokumenty albo wspomnienia związane z gajdziorzami i dawnym graniem na gajdach, warto je udostępnić. Szczególnie cenne mogą być informacje o muzykantach, kapelach i lokalnych zwyczajach muzycznych.

Takie materiały często okazują się bezcenne. Uzupełniają archiwa, pomagają odtworzyć losy konkretnych osób i pozwalają spojrzeć na tradycję nie tylko przez pryzmat wielkich nazwisk, ale też zwykłych rodzinnych historii, które przez lata krążyły w pamięci, a nie w książkach.

Zwieńczeniem projektu w 2027 roku mają być koncerty, wystawy i konferencja naukowa poświęcona tradycjom gajdoskim i dudziarskim. Powstanie także album edukacyjny o żywieckich gajdziorzach, pokazujący wyniki badań i współczesne działania wokół tej muzyki. Przedsięwzięcie realizowane jest w ramach programu Kultura Ludowa i Tradycyjna Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

na podstawie: Urząd Miejski w Żywcu.