Miniaturowa mapa pokazuje, jak Żywiec trafił do Europy

Na kawałku papieru czerpanego o wymiarach niewiele większych od pocztówki zapisano historię regionu, który przed wiekami zainteresował najważniejszych kartografów Europy. W sierpniu w Muzeum Miejskim w Żywcu można zobaczyć nowy nabytek – mapę Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego autorstwa Stanisława Porębskiego. To niewielki miedzioryt, ale jego znaczenie wykracza daleko poza rozmiar.

• Miedzioryt z 1573 roku trafił do muzealnej gabloty
• Porębski z Oświęcimia wyprzedził swoją epokę
• Druga mapa Porębskiego w zbiorach Muzeum Miejskiego

Miedzioryt z 1573 roku trafił do muzealnej gabloty

Eksponatem miesiąca jest mapa „Ducatus Oswieczensis et Zatoriensis descripto”, przedstawiająca tereny Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego. Stanisław Porębski opracował ją dla „Theatrum Orbis Terrarum” – dzieła flamandzkiego kartografa Abrahama Orteliusa, wydawanego w Antwerpii od 1570 roku.

Mapa pojawiła się w edycji atlasu z 1573 roku. Publikacja doczekała się ponad trzydziestu wydań, a Ortelius z czasem uzupełniał i rozbudowywał zamieszczane w niej opracowania. Właśnie w jednym z tych wydań znalazła się praca Porębskiego poświęcona ziemiom położonym w dorzeczu górnej Wisły, Soły i Skawy.

Nowy eksponat można oglądać w holu na pierwszym piętrze Starego Zamku. Bilet kosztuje 2 zł, więc prezentację można potraktować jako krótkie, niedrogie uzupełnienie wizyty w Muzeum Miejskim w Żywcu.

Porębski z Oświęcimia wyprzedził swoją epokę

Stanisław Porębski herbu Kornicz urodził się w okolicach Oświęcimia, w miejscowości Grodziec, znanej od połowy XIX wieku jako Grojec. Studiował prawo w Padwie, ale już podczas nauki zajmował się także kartografią. W 1563 roku opracował i wydał w Wenecji mapę okolic Grodźca.

Ta praca zwróciła uwagę Abrahama Orteliusa. Flamandzki kartograf powierzył młodemu Polakowi przygotowanie mapy Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego, a następnie umieścił ją w swoim atlasie. Dzięki temu na europejskich mapach i w wydawnictwach kartograficznych pojawiły się także Żywiec oraz Żywiecczyzna.

Opracowanie Porębskiego wykorzystał później również Gerard Mercator, jeden z najwybitniejszych kartografów XVI wieku. Mapa „Polonia et Silesia” z jego atlasu, w części obejmującej dorzecza górnej Wisły, Soły i Skawy, powstała na podstawie pracy Porębskiego. Później wielokrotnie reprodukowano ją w XVII-wiecznych atlasach i opracowaniach.

Druga mapa Porębskiego w zbiorach Muzeum Miejskiego

Prezentowany obiekt jest drugą mapą Stanisława Porębskiego z wydawnictwa Abrahama Orteliusa, którą posiada Muzeum Miejskie w Żywcu. To niewielki, podkolorowany miedzioryt wykonany na papierze czerpanym.

Wymiary całego wydruku wynoszą 9,7 cm wysokości i 15,2 cm szerokości. Sama mapa zajmuje jeszcze mniejszą powierzchnię – ma 7,7 cm wysokości oraz 10,7 cm szerokości. Te liczby dobrze pokazują, jak dużo treści historycznej i kartograficznej mieści się w miniaturowym zabytku.

W sierpniu 2026 roku mapa pozostaje eksponatem miesiąca. Jej prezentacja przypomina, że związki Żywca i Żywiecczyzny z europejską historią nie zaczynają się dopiero w czasach nowożytnych – zostały zapisane także w dziełach kartografów, które przez kolejne stulecia krążyły po kontynencie.

na podstawie: Muzeum Żywiec.