20 tysięcy wysiedlonych z Żywiecczyzny. Pamięć o Saybusch Aktion trwa

Pod tablicą na budynku dawnego „Sokoła” w Żywcu złożono kwiaty ku pamięci mieszkańców wysiedlonych podczas niemieckiej okupacji. W uroczystości uczestniczyli uczniowie szkół średnich, nauczyciele i samorządowcy. Przypomniano historię akcji, która objęła 35 wsi i pozbawiła domów około 20 tysięcy Polaków.

• Kwiaty pod tablicą przypomniały o tragedii Żywiecczyzny
• Saybusch Aktion objęła 35 wsi i około 20 tysięcy osób
• Powroty do zrabowanych gospodarstw i pamięć zachowana przez uczniów

Kwiaty pod tablicą przypomniały o tragedii Żywiecczyzny

Podczas uroczystości 21 września uczestnicy oddali hołd mieszkańcom Żywiecczyzny wysiedlonym do Generalnego Gubernatorstwa. Kwiaty złożono pod tablicą pamiątkową znajdującą się na budynku Miejskiego Centrum Kultury w Żywcu, wzniesionym jako siedziba dawnego „Sokoła”.

W obchodach wzięli udział przedstawiciele szkół średnich, nauczyciele oraz samorządowcy. Powiat Żywiecki reprezentowali starosta Adrian Midor, wicestarosta Stanisław Kucharczyk i Andrzej Widzyk, dyrektor Wydziału Oświaty i Wychowania Starostwa Powiatowego w Żywcu.

Uroczystość była poświęcona 86. rocznicy wysiedleń, które rozpoczęły się we wrześniu 1940 roku. Dla mieszkańców regionu oznaczały utratę domów, gospodarstw i dorobku życia. Wielu wysiedlonych nigdy nie wróciło do rodzinnych miejscowości.

Saybusch Aktion objęła 35 wsi i około 20 tysięcy osób

Niemiecka akcja nosiła kryptonim „Saybusch Aktion”, czyli „Akcja Żywiec”. Jej podstawą był dekret Adolfa Hitlera z 7 października 1939 roku dotyczący umacniania niemczyzny. Zakładał on tworzenie nowych niemieckich obszarów osiedleńczych kosztem ludności należącej do innych narodowości.

Wysiedlenia na Żywiecczyźnie trwały od 22 września do 14 grudnia 1940 roku. Pierwszy transport odjechał 23 września z dworca w Żywcu. Niemcy wysiedlili mieszkańców 35 wsi z terenu powiatu żywieckiego, a łączna liczba przesiedlonych Polaków wyniosła około 20 tysięcy.

Wysiedlanym pozwalano zabrać tylko najbardziej podstawowe rzeczy:

• drobny sprzęt,
• koce i ubrania,
• zapas żywności na trzy dni.

Transporty kierowano na Lubelszczyznę i Kielecczyznę. Warunki były bardzo trudne. Z głodu i wycieńczenia zmarło wiele osób, szczególnie dzieci. Za przeprowadzenie akcji odpowiadał Obergruppenführer SS Erich von dem Bach-Zelewski, który odwiedzał wysiedlane wsie, a później uczestniczył w powitaniu niemieckich kolonistów.

Powroty do zrabowanych gospodarstw i pamięć zachowana przez uczniów

Po zakończeniu wojny, w 1945 roku, część wysiedlonych wróciła na Żywiecczyznę. Na miejscu zastali zniszczone i ograbione gospodarstwa. W ocenie historyków wysiedlenia należały do najtragiczniejszych wydarzeń w dziejach regionu.

Pamięć o tych wydarzeniach jest zachowywana także dzięki inicjatywom edukacyjnym. Powiat Żywiecki zrealizował film oparty na międzyszkolnym konkursie poświęconym spojrzeniu młodego pokolenia na „Aktion Saybusch”. Konkurs zorganizowali poseł Kazimierz Matuszny i Zespół Szkół Mechaniczno-Elektrycznych w Żywcu. Jego finał odbył się 2 stycznia 2017 roku, a film powstał rok później.

Miejsca upamiętniające wysiedlenia znajdują się między innymi w Ciścu, Jeleśni, Rajczy i Żywcu. Ich wskazanie pozwala zobaczyć, że „Saybusch Aktion” nie była wydarzeniem dotyczącym wyłącznie jednego miasta, lecz całego powiatu i dziesiątek miejscowości.

na podstawie: Powiat Żywiecki.